ރަށުގެ ތިމާވެއްޓާއި އާންމު ސިއްހަތަށް ހުރި ނުރައްކާތައް
ރަށެއްގެ ގުދުރަތީ ރީތިކަމާއި ސާފުތާހިރުކަމަކީ އެ ރަށެއްގައި ދިރިއުޅޭ ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރާއި ސިއްހަތާ ސީދާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، މިހާރަކަށް އައިސް ރަށުގެ ކުނި މެނޭޖުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ވެމްކޯއިން ކުރިއަށް ގެންދާއިރު، ކުނި ޖަމާކުރުމާއި ނައްތާލުމުގައި ގެންގުޅޭ އުސޫލުތަކުގެ ސަބަބުން ތިމާވެއްޓަށް ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ވަނީ ކުރިމަތިވެފައެވެ. ހާއްސަކޮށް، ރަށުގެ ކުޅީގެ ސަރަހައްދާ އިންވެގެން ކުނި ޖަމާކުރަމުންދާ ދިއުމަކީ ރަށުގެ ނާޒުކު ތިމާވެށި ހަލާކުވެ، އާންމު ސިއްހަތު ނުރައްކަލުގެ ތެރެއަށް ހުށަހެޅިގެންދާ ކަމެކެވެ. ކުނީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ނެޕީ ފަދަ ވިހަގަދަ މާއްދާތައް އެކުލެވޭ ތަކެތި، ރައްކާތެރިކަމުގެ އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް ނެތި ކުޅީގެ ސަރަހައްދާ ކައިރީގައި ފުނިޖެހިފައި ހުރުމަކީ މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ އެންމެ ބޮޑު އެއް މައްސަލައެވެ.
ކުނިކޮށީގައި ޖަމާކުރެވިފައިވާ ކުނިތަކުގައި ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން އަލިފާން ރޯވުމަކީ ރަށުގެ ވައިގެ ނުސާފުކަން އިންތިހާއަށް އިތުރުކުރާ ކަމެކެވެ. މިގޮތަށް ރޯވާ އަލިފާނުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ބޯ ދުމަކީ ހަމައެކަނި އާދައިގެ ދުމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ޕްލާސްޓިކާއި އެހެނިހެން ކެމިކަލް މާއްދާތައް އެނދުމުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ނުރައްކާތެރި ވިހަ ގޭސްތަކެކެވެ. މި ވިހަ ދުން މުޅި ރަށުތެރެއަށް ފެތުރިގެންދާއިރު، ކުޑަކުދިންނާއި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ބަލިތައް ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެއެވެ. ނޭވާ ހިއްލުމާއި، ކެއްސުމާއި، އަދި ފުއްޕާމޭގެ ދާއިމީ ބަލިތަކަށް މިކަމުގެ ސަބަބުން މަގުފަހިވެގެންދެއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ވަގުތީ އުނދަގުލެއްގެ ގޮތުގައި ދެކިގެން ފަރުޖެއްސޭނެ ކަމެއް ނޫންކަން އަޅުގަނޑުމެން ގަބޫލުކުރަންޖެހެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ކުނި ޖަމާކޮށްފައި ހުންނަ ސަރަހައްދުގައި ގިނަ ދުވަސްވެފައިވާ ކުނި ހުރުމުގެ ސަބަބުން އެތަނުން އުފެދޭ ނުބައި ވަހަކީ ދިރިއުޅުމަށް ހުރަސްއަޅާ ކަމެކެވެ. ކުނީގެ ސަބަބުން މަދިރިއާއި މެހި ފަދަ ސޫފިތައް އާލާވެ، ރަށުތެރޭގައި ބަލިމަޑުކަން ފެތުރުމުގެ ބިރުވެރިކަން އަބަދުވެސް އޮވެއެވެ. މިއީ ރަށުގެ އިޖުތިމާއީ ފޭރާމަށާއި، ރައްޔިތުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށްވެސް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރާނެ ކަންކަމެވެ.
ވެމްކޯއިން ކުނި ނެގުމުގެ ހިދުމަތް ދިނުމަކީ މުހިއްމު ކަމަކަށް ވީނަމަވެސް، އެ ކުނި ޖަމާކުރާ ތަނާއި ނައްތާލާ ގޮތާމެދު ސުވާލު އުފެދެއެވެ. ކުޅި ފަދަ ނާޒުކު ސަރަހައްދުތަކަކީ ދިރޭތަކެތީގެ ނިޒާމު ދެމެހެއްޓުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ތަންތަނެވެ. އެހެންކަމުން ކުޅިއަށާ ރަށުގެ ފެންފަށަލައަށް އަސަރުކުރާގޮތައް ކުނި އުކާލެވިފައި ހުރުމަކީ ދުރު މުސްތަޤުބަލުގައި ރަށަށް ލިބޭނެ އިއާދަނުކުރެވޭނެ ބޮޑު ގެއްލުމެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިއްހަތާއި ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި، ކުނި މެނޭޖުކުރުމުގެ މިހާރުގެ ނިޒާމަށް އަވަސް ބަދަލުތަކެއް ގެންނަން ޖެހިފައިވާކަން މި ހުރިހާ ކަމަކުން ސާފުކޮށް ހާމަވެއެވެ.
ކުނި މެނޭޖުކުރުމުގެ ނުރަނގަޅު އާދަތަކުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ނުރައްކަލަކީ ރަށުގެ ފެން ފަށަލަ ތަޣައްޔަރުވުމެވެ. ވިއްސާރަ މޫސުމުގައި ކުނިކޮށީގައި ހުންނަ ވިހަ މާއްދާތަކާއި، ކުނިވެފައިވާ ތަކެތީގެ ތެރެއިން އުފެދޭ ތެތްކަން، ވާރޭފެނާއެކު ބިމުގެ އަޑިއަށް ފޭދިގެންދެއެވެ. މިގޮތަށް ފޭދޭ "ލީޗޭޓް" ނުވަތަ ވިހަ ފެނަކީ ބިމުގެ މީރު ފެން ފަށަލައާ މަސްހުނިވެ، މުޅި ރަށުގެ ފެން ތަޣައްޔަރުކޮށްލާ އެއްޗެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ރަށްރަށުގެ ފެން ފަށަލައަކީ ވަރަށް ތިލަ އެއްޗަކަށް ވުމާއެކު، ކުނިކޮށީގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ވަރަށް އަވަހަށް ފެން ފަށަލައަށް ކުރެއެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެން ގޭގޭގައި ބޭނުންކުރާ ފެނުގެ ރައްކާތެރިކަން ގެއްލިގެންދާ ސަބަބެކެވެ.
މި މައްސަލައިގެ ނުރައްކާތެރިކަން އިތުރުވަނީ، ކުނިކޮށީގެ ކައިރީގައި ހުންނަ އޮޅުތަކާއި ދަނޑުބިންތަކަށް މި ވިހަ މާއްދާތައް ފޯރާފައިވާ މިންވަރުންނެވެ. ރަށުގެ ކުޅި ސަރަހައްދާއި އެ ސަރަހައްދުގެ ވަށައިގެން އިންދާފައި ހުންނަ އަލަ ފަދަ ތަކެއްޗަކީ ރައްޔިތުން ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ ތަކެއްޗެވެ. ބިމުގެ ފެން ފަށަލަ ތަޣައްޔަރުވުމުން، އެ ފެނުގެ އެހީގައި ހެދޭ ގަސްގަހާގެއްސަށް އެ ވިހަ މާއްދާތައް ދަމައިގަނެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އަޅުގަނޑުމެން ކައިބޮއެ އުޅޭ ތަކެތީގެ ޒަރީއާއިން ހަށިގަނޑަށް ނުރައްކާތެރި ކެމިކަލްތައް ވަދެގެންދެއެވެ. މިއީ ދިގު މުއްދަތެއްގައި ކެންސަރު ފަދަ ނުރައްކާތެރި ބަލިތައް މުޖުތަމައުގައި އިތުރުވުމަށް މެދުވެރިވާ ބޮޑު ސަބަބެކެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ ފަސްގަނޑަކީ އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށްޓަކައި އަޅުގަނޑުމެން އަމާނާތްތެރިކަމާއެކު ބަލަހައްޓަންޖެހޭ އަމާނާތެކެވެ. މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ކުރާ ކޮންމެ އަމަލަކީ މާދަމާގެ ދަރިންނަށް އޭގެ ފައިދާ ނުވަތަ ގެއްލުން ކުރާނެ ކަމެކެވެ. ކުނީގެ ވިހަ މާއްދާތަކުން ރަށުގެ ބިމާއި ފެން ތަޣައްޔަރުވަމުންދާ ދިއުމަކީ، ކުރިއަށް އޮތް ޖީލުތަކަށް ބަލިމަޑުކަމާއި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ފަސްގަނޑެއް ދޫކޮށްލުން ފަދަ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، މިހާރުން މިހާރަށް ކުނި މެނޭޖުކުރުމުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާކޮށް، ވިހަ މާއްދާތައް ބިމަށް ފޭދިގެން ނުދާނެ ފަދަ ގޮތަކަށް ކުނިކޮށި ތަރައްގީކުރަން ޖެހެއެވެ. ކުނި އެންދުމުގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ތިމާވެއްޓާ ރައްޓެހި ގޮތެއްގައި ނައްތާލެވޭނެ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުންނާއި ވެމްކޯއިން މިކަމަށް ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދީގެން، ރަށުގެ ކުޅިއާއި ފެން ފަށަލަ ހިމާޔަތްކުރުމަށް ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަންޖެހެއެވެ. ކުނިކޮށީގެ ތަޅުންގަނޑު ކޮންކްރީޓްކޮށް، ލީޗޭޓް މެނޭޖުކުރާނެ ސިސްޓަމެއް ގާއިމުކުރުމަކީ މުހިއްމު ފެށުމަކަށް ވާނެއެވެ. އަދި ކުނި ރަށުން ބޭރުކޮށް، ރައްކާތެރިކަމާއެކު ނައްތާލެވޭނެ ދާއިމީ ހައްލެއް ހޯދުމަކީ މުޅި ރަށުގެ މުސްތަޤުބަލަށްޓަކައި ކުރެވޭނެ އެންމެ ބޮޑު އިންވެސްޓްމަންޓެވެ. ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކޮށް، ސިއްހީ ގޮތުން ރައްކާތެރި މުޖުތަމައެއް ބިނާކުރެވޭނީ އެންމެން ގުޅިގެން، ޒިންމާދާރުކަމާއެކު މިފަދަ މައްސަލަތަކަށް ހައްލު ހޯދައިގެންނެވެ. މިއަދު އަޅާ ފިޔަވަޅަކީ މާދަމާގެ ދުޅަހެޔޮކަމުގެ ބިންގަލެވެ.
ރިއެކްޓް އަދި ކޮމެންޓް ކުރެއްވުމަށް
